Vrouwen in slaapkamer door Ferdinand Erfmann

Harmen van Liemt, Sacha Bronwasser en Adriaan van Dis over Vrouwen in slaapkamer van Ferdinand Erfmann in het Frans Hals Museum in Haarlem.

Harmen van Liemt

Gen Z

Twee vrouwen, stevig en nabij, in een kamer waar alles lijkt te ademen en die eigenlijk te klein is voor hun aanwezigheid. Toch oogt het niet benauwd: hun liefdevol samenzijn verzacht de drukte.

Ik stel me voor dat ze net gevreeën hebben. De vrouw links is weggegleden in een roes, met in haar gelaat een rust die je zelden bij volwassenen ziet. Haar geliefde beweegt zich over het bed, een voet zoekend naar houvast, een hand richting de deurklink. De deur op slot draaien lijkt haar ritueel van afscherming van de buitenwereld. Voor ze weer tegen haar lief aankruipt, zal ze nog een blik werpen op de foto’s van de mannen aan de muur, de stille getuigen van hun liefde, die er niets over te zeggen hebben.

Want in deze kamer is geen schaamte, alleen het weten dat liefde in elke vorm het recht heeft om te bestaan.

Sacha Bronwasser

Gen X

Kom, stap in. Deze boot is klein van stuk en lijkt wat wankel, maar hij is bestand tegen de tijden. Aarzel niet, eerst je ene been en dan het andere, ik kon het en jij dus ook.

Onze opperhuid laten we achter op het kleed en aan de hangers, die dient onderweg tot niets. Ook de anderen laten we staan. Merk hoe eerst hun gepraat verstomt, hoe ze dan kleiner worden en hun kleur verliezen; stippen aan een kade, een streep die oplost.

We gooien onze paspoorten in zee en verzinnen nieuwe namen, dubbele namen met honderd lettergrepen, die ritselen in ons rijk van warm katoen. Wat we nodig hebben geven we elkaar, wat we over hebben voeren we aan de alken.

Als je durft is dit genoeg: een oppervlak met onze maten. Kom, stap in voordat de wind draait. Ik heb je plaats verwarmd.

Adriaan van Dis

Babyboomer

Twee stevige dames delen het bed. Wat een pret. Eentje veinst te slapen- met een ingehouden lach. Lieflijk geblanket. De ander kijkt wat zorgelijk. Is er wel plaats genoeg? Houdt het bed het wel? De damesschoenen op het matje zijn met een kennersoog geschilderd. Of ze passen is de vraag. Te heerlijk mollig zijn de voeten van de instapdame. Misschien zijn het Erfmanns eigen pumps. Hij schilderde graag in vrouwenkleding. Liefst ‘s nachts, als de domheid slaapt. Aan de gangbare normen had hij lak. Ook een beetje aan perspectief. Toch wist hij een voor zijn tijd bevrijdende blik op gender te verbeelden. Kijk vooral naar de portretjes op het behang. Zes zichtbare heren - welgeteld. Eén in uniform. Twee vrouwen in één lijst. En nog een losse vrouw. Zo slapen de vriendinnen. Gezien door vele ogen. In de wind van twee molens. Bezie het alles in mildheid.