St Janskerk De Goudse Glazen

De Grote of Sint-Janskerk te Gouda is reeds vele eeuwen het voornaamste monument van de stad. De kerk vervult nog steeds de functie waarvoor ze gebouwd is. Met een lengte van 123 meter is ze de langste kerk van Nederland. De Sint-Janskerk is gewijd aan Johannes de Doper, de schutspatroon van Gouda. Bij hem horen de symbolische kleuren wit (reinheid, liefde) en rood (lijden) die op de Glazen en in het stadswapen terug te vinden zijn.

Het huidige kerkgebouw dateert grotendeels van vóor de brand van 1552. In 1593 werd een verbouwing voltooid, waarbij de Sint-Jan de vorm kreeg van een kruisbasiliek. Dit is een kerkgebouw dat een kruisvorm heeft, terwijl het middenschip en het koor evenals de dwarsbeuk (het transept) boven de zijbeuken uitsteken. De kerk heeft houten tongewelven. Een dubbele rij dwarskappen sluit haaks aan op het hoofdgebouw. Door deze constructie konden de vensters bijna tot het dak worden opgetrokken, waardoor een prachtige ruimte- en lichtwerking is ontstaan.

In het begin van de Tachtigjarige oorlog koos de stad de kant van Prins Willem van Oranje en in 1573 werd de kerk toegewezen aan de protestanten. De Hervormde Gemeente beheert het kerkgebouw nog steeds. Tweemaal per zondag wordt er een kerkdienst gehouden.

In de kerkvloer herinneren vele grafzerken aan de tijd dat er in de kerk werd begraven. Meestal waren dit gegoede burgers. Enkele zeer welgestelden lieten zelfs een grafkapel bouwen. In 1832 vond de laatste begrafenis in de kerk plaats. Het orgel werd van 1732-1736 gebouwd door orgelbouwer Jacob François Moreau. Het kostbare marmeren koorhek met de koperen spijlen dateert van 1782, naar een ontwerp van Jacob Otten Husly. In de St.-Janstoren bevindt zich een carillon, dat voor een groot gedeelte afkomstig is uit de beroemde zeventiende-eeuwse klokkengieterij van de gebroeders Hemony.

'De Goudse glazen'
De Sint-Janskerk is beroemd om haar prachtige zestiende-eeuwse gebrandschilderde ramen: de 'Goudse Glazen'. Een deel van de Glazen werd vervaardigd voor 1573, toen de kerk in protestantse handen overging. Deze 'katholieke' Glazen werden geschonken na de brand van 1552, en wel tussen 1555 en 1571. De 'sponsors', de wereldlijke en geestelijke machthebbers uit die tijd, lieten zich in het benedendeel van het Glas afbeelden. Hiermee toonde zij het volk hoe goed, machtig en vroom zij waren.

Na een onderbreking van ruim twintig jaar hebben de inmiddels overwegend protestantse bestuurders in een tiental jaren (1594-1603) de beglazing voltooid. Schenkers zijn dan de Staten van Holland, het Hoogheemraadschap van Rijnland en de vrije steden van Holland die een relatie hadden met Gouda.

Aan ontwerp en uitvoering van de Glazen hebben vele beroemde glazeniers gewerkt. De bekendste onder hen zijn Dirck  en Wouter Crabeth. De oorspronkelijke werktekeningen op ware grootte, de cartons, zijn vrijwel alle bewaard gebleven. De kunsthistorische waarde is groot. Aan de hand van deze cartons konden ruim vier eeuwen lang de Glazen worden hersteld.