Schepenzaal Stadhuis

De Zwolse Schepenzaal is ontstaan in 1448. Ze was onderdeel van een nieuw raadhuis voor de groeiende gemeente, die de plaats innam van het veel te kleine 'waechues' en de raadstoren, die dienst deed als centrum van het gemeentelijk bestuur. De stadstimmerman, meester Bertholomeus, trok drie huizen in de Sassenstraat aaneen. Later werd hij bij dit omvangrijke werk geassisteerd door meester Berend Koblenz en meester Hendrick Verdriet. De meeste gebruikte bouwmaterialen waren hout en Bentheimersteen. Men neemt aan dat de tweede balkdrager in de oostelijke muur, gerekend vanaf het raam, meester Berend Koblenz voorstelt. Het is de figuur met de driekantige meesterhoed, gesierd met drie sterren.

Rechtspraak

In de Schepenzaal werd eeuwen lang het bestuur van de stad gevoerd. Natuurlijk vergaderden er de schepenen, leden van de vroedschap (de raad, zoals we nu zouden zeggen). Nu en dan verzamelde de Ridderschap er zich of de Steden van Overijssel voor gezamenlijk beraad. Maar er werd ook rechtgesproken. Van die functie getuigt het bord met de waarschuwende spreuk 'Audi et altiram partem' ofwel 'Hoor ook de andere partij'. Ze hing oorspronkelijk tegenover de zetel van de schepenen. Menig vonnis werd in de Schepenzaal geveld. Het uitdelen van lijfstraffen was aan de orde van de dag. Er werden ook zwaardere vonnissen uitgesproken. De beulszwaarden, in de kast aan de raamzijde in de westelijke muur, getuigen van de onthoofdingen die voltrokken zijn. De kast werd in de noordelijke muur ingebouwd in 1606. Er hangen twee ijzeren zwaarden en een beukenhouten zwaard in. De ijzeren werden bij terechtstellingen gebruikt, met het houten zwaard, het zogenaamde gratiezwaard, werd een symbolische slag uitgedeeld aan de verdachte die gratie kreeg. Terechtstellingen geschiedden op de Grote Markt, waar het schavot werd opgebouwd ten aanschouwen van een ieder 'ter leringhe ende vermaeck' onder het toeziend oog van enkele schepenen die zich opstelden achter de vensters van de Hoofdwacht.

Het plafond

De zoldering van de zaal wordt gesteund door zeven zware houten balken. De moerbalken waren oorspronkelijk rood/zwart geblokt, bezaaid met honderden zilveren sterren. Bij de zijwand rusten die balken op gebeeldhouwde balkdragers. Deze zijn waarschijnlijk karikaturen van mensen die in 1447 populair waren. Op de moerbalken zijn koperen symbolen bevestigd: zonnen en manen. Ze dateren van 1451. Mogelijk mag men de betekenis ervan ontlenen aan een geschrift van de aartsbisschop van Bourges, die leefde rond 1300. Hij kwam op voor de heerschappij van de pauselijke macht (de zon) boven de wereldlijke macht (de maan). In de Schepenzaal zijn beide symbolen om en om gezet, waaruit men zou kunnen concluderen dat de Zwolse magistraten graag een ruzievermijdende middenweg wilden volgen.

Schoorsteenschouw

De monumentale schoorsteenschouw wordt grotendeels in beslag genomen door een schilderstuk van een onbekende kunstenaar. Het dateert uit 1606 en is een afbeelding van het laatste oordeel. De stadspatroon Sint Michaël is erop afgebeeld met een weegschaal als symbolische voorstelling van de rechtspraak. Aan de einden van de schoorsteenfries zijn gotische ijzeren kaarsenarmen bevestigd. Ze werden in 1449 geleverd door Herman van Kampen, een edelsmid.

Muurkastjes

Herman van Kampen leverde in 1449 het prachtige ijzerwerk voor de deuren van de zes spinden of muurkastjes. Er zijn er nog vier van over. De spinden werden in 1449 gemaakt door Johan van Lübeck. De 'compassen', typisch gotische, van traceerwerk voorziene cirkelvormige versieringen, werden gesneden door een zekere meester Berend. De kastjes waren onderdeel van een geheel met eikenhout beschoten wand. In 1658 werd besloten dit beschot te verwijderen en de muren te bepleisteren.

Slingeruurwerk

Het grote, in de muur gebouwde, slingeruurwerk werd in 1728 door de horloger Wilhelm Bramer vervaardigd. Het werkt volgens het conische cylindersysteem. Het uurwerk geeft nog steeds uitstekend de tijd aan. De op de wijzerplaat zichtbare zon- en maanstanden kloppen echter niet meer.

Portretten

Op 30 augustus 1766 bezocht stadhouder Willem V Zwolle. Ter gelegenheid daarvan werd een receptie georganiseerd in de Schepenzaal. In allerijl werden porttretten geschilderd van de Oranjes, ter ere van de hoge gast. Zij stellen voor: Willem I, Philips WIllem, Maurits, Frederik Hendrik, Willem II, Willem III en Willem IV met Anna van Hannover.