De tentoonstelling presenteert tekeningen van Dirck Crabeth (1510-1572) en belicht het vakmanschap van deze kunstenaar die in opdracht van onder anderen Filips II van Spanje en Prins Willem van Oranje werkte. De ontwerpen, voor ramen van 5 tot wel 22 meter hoog, staan bekend als de grootste tekeningen ter wereld en behoren tot de keur van de Hollandse Renaissance. Ze werden de afgelopen zeven jaar in Gouda gerestaureerd en zijn nu eenmalig, samen met de gebrandschilderde ramen in de naastgelegen Sint-Janskerk, te bewonderen

De 72 kleurrijke glas-in-loodramen van de Sint-Janskerk, gewijd aan Johannes de Doper tevens schutspatroon van Groene Hart Stad Gouda, dateren uit de zestiende eeuw en zijn gemaakt door vooraanstaande Nederlandse kunstenaars. Deze 'Goudse Glazen' overleefden de Beeldenstorm in 1566 en menig natuurgeweld in de loop der eeuwen. Net als de 400 jaar oude ontwerptekeningen op ware grootte, die dankzij zorgvuldig beheer door de kerkrentmeesters veilig in de kerk lagen opgeborgen. In Gouda zijn de ontwerpen en de ramen bovendien op hun oorspronkelijke locatie bijeen gebleven; en dat is nergens ter wereld het geval.

De Sint-Janskerk nam het initiatief tot restauratie van de enorme tekeningen. Dit project is onlangs afgerond. MuseumgoudA en de Sint-Janskerk tonen nu deze bijzondere kunstschatten gecombineerd. Na afloop zullen de kwetsbare tekeningen voor langere tijd de kerkkluis in gaan.

Rembrandt der glazeniers

De tentoonstelling in museumgoudA laat een selectie zien van de mooiste ontwerptekeningen van de hand van Dirck Crabeth (1510-1572). Crabeth gold indertijd als één van de beste glasschilders in het land en hij kreeg opdrachten van vorsten en kerkelijk leiders. Hij ontwierp de voorstellingen voor de ramen en produceerde het gebrandschilderde glas vervolgens ook zelf in zijn atelier. De fraaiste ramen in de Sint-Janskerk, waaronder het beroemde Koningsglas, zijn van Crabeths hand. Zijn groot gevoel voor landschap en opmerkelijk vermogen tot detaillering in ornamentiek en portret leverde hem later de bijnaam 'Rembrandt der glazeniers' op.

De voorstellingen voor de ramen zijn eerst in het klein en vervolgens op ware grootte op papier uitgetekend; daarna werden ze op glas geschilderd. De tekeningen, opgezet in zwart, rood en wit krijt, houtskool, inkt en potlood op grote stroken papier, vormen aaneengeschakeld enorme ontwerpen van 5 tot wel 22 meter hoog. Dat maakt ze tot de grootste tekeningen ter wereld. Achter elkaar gelegd nemen ze bijna twee kilometer in. De ontwerptekeningen, met voorstellingen ontleend aan de Bijbel of aan historische gebeurtenissen bieden niet alleen een kijkje in de keuken van het ontwerpproces, het zijn kunstwerken op zich. Ze zijn in artistiek opzicht van uitzonderlijke kwaliteit.

De ramen in de Sint-Janskerk getuigen eveneens van het groot vakmanschap van de meester-glazenier. In de tentoonstelling wordt de techniek van schets tot glas-in-loodraam uit de doeken gedaan. Daarnaast worden de betekenis en de (kunst)historische en technische aspecten van zowel de tekeningen als van de ramen belicht. Crabeths hield het gehele proces van ontwerp tot glas in eigen hand en maakte Gouda tot bloeiend centrum van glasschilderkunst, met de ramen van de Sint-Janskerk als hoogtepunt.

Foto: Detail uit raam Judith onthoofdt Holofernes . Dirck Crabeth, 1571. © Sint-Janskerk, Gouda.