Jouw Wereld, Mijn Wereld laat zien hoe rijk onze wereld is aan natuurlijke en culturele diversiteit en wat de rol van de mens is bij het in stand houden hiervan. Deze uitdagende en interactieve tentoonstelling zet aan tot nadenken door U te confronteren met dilemma’s en vragen waar geen eenduidig antwoord op te geven is. De volgende thema’s komen aan bod.

Alles Verandert
Ons zonnestelsel is waarschijnlijk uit een grote ronddraaiende wolk van gas en stof ontstaan. Daarin vormde zich een kern, omgeven door een platte schijf. Uit die kern ontstond een ster, onze zon. Uit de schijf ontstonden de planeten, waaronder de aarde. Aanvankelijk verkeerde de aarde in gesmolten toestand. Tijdens de afkoeling kreeg zij een gelaagde opbouw: een lichte aardkorst en een zware kern, met tussen beide lagen in de aardmantel.

Leven
De aarde begon haar leven 4600 miljoen jaar geleden als een gloeiende gasbol. Bij het afkoelen kregen de aardkorst, atmosfeer en oceanen langzaam maar zeker vorm. In de oceanen ontstond 3800 miljoen jaar geleden het eerste leven. Het bestond uit eenvoudige cellen zonder kern. Ongeveer 1700 miljoen jaar geleden kregen de cellen een kern en micro-organen. Zo’n 1000 miljoen jaar geleden verschenen de eerste meercellige organismen. In de oceanen leefden algen die zoveel zuurstof produceerden dat de atmosfeer er vol van kwam te zitten. Andere organismen pasten zich aan het giftige zuurstof aan. Meercellige organismen namen steeds ingewikkelder vormen aan. De aarde raakte bevolkt met allerlei levensvormen. Algen, vissen, planten, reptielen, dinosaurussen, zoogdieren….. De mens is een van de laatste resultaten van deze aanpassingen.

De zee
Vanuit de ruimte ziet onze aarde eruit als een blauwe planeet. 70% van het aardoppervlak is immers bedekt met water, 97% daarvan bevindt zich in oceanen en zeeën. Daar krioelt het van het leven. De biodiversiteit is enorm, onder water bevindt zich een ongekende rijkdom aan soorten. De zee lijkt bekend. We hebben haar in kaart gebracht, de diepste diepten en vooral de ondiepten. De golfstromen. Maar veel weten we nog niet. Vooral vele honderden meters onder de oppervlakte valt nog veel te ontdekken. De zee is onmisbaar voor het leven op aarde. Ze bepaalt ons klimaat, ze is het begin en einde van kringlopen zoals die van water en zuurstof . De zee, kortom, is de bron van alle leven.

Mangrove
Mangrovebossen komen voor bij ondiepe, modderige kusten in tropische en subtropische gebieden. Ze vormen een belangrijke overgang tussen land en zee. Vissen gaan naar de mangroven om kuit te schieten, stormvloeden verliezen er hun kracht, broedvogels uit het hoge noorden overwinteren er. Vooral bij eb is een mangrovebos geheimzinnig, met die wirwar van wortels, bizarre dieren, zuigende geluiden en zoemende insecten. De hete, vochtige atmosfeer, de lucht van rottende, zoutige modder, de leerachtige bladeren, de omhoog priemende ademwortels; alles bij elkaar zorgt voor een spannende, vreemde sfeer. Nat en droog, zout en zoet – zeedieren krijgen in de mangroven bij eb te maken met uitdrogingsverschijnselen. Dieren en planten die van oorsprong op het land thuishoren, worden hier elke twaalf uur bloot gesteld aan zout water. In de mangroven hebben dieren en planten zich aan de sterk wisselende omstandigheden moeten aanpassen.

De mens
De voorouders van de mens waren aapachtige boombewoners die tussen zeven en vijf miljoen jaar geleden in Afrika leefden. Omdat het klimaat aan de oostkant van het continent te droog werd, trokken zij de savanne in. Daar, in die grasvlakte, begonnen zij rechtop te lopen. Zo hadden zij beter uitzicht en raakte hun lichaam warmte kwijt. Ze kregen hun handen vrij om dingen op te pakken en mee te nemen. Dankzij de duimen ontwikkelden hun handen zich tot fijne instrumenten, waarmee ze voorwerpen konden hanteren en zelfs vervaardigen. Door een snelle groei van het hersenvolume raakte de mens daar overigens steeds meer bedreven in. Hij ontdekte het vuur, dat een belangrijke bron van vooruitgang en welzijn werd. Hij leerde spreken en taal gebruiken. Kortom, hij ontwikkelde zich tot een cultureel wezen…. En dat is het belangrijkste verschil met de chimpansee, waarmee de mens genetisch zo nauw verwant is: 98,8 % van hun DNA komt overeen.

Natuur naar de hand
Nadat de mens zich als boer had gevestigd, zette hij de natuur steeds verder naar zijn hand. Eerst domesticeerde hij enkele soorten graan, vervolgens schapen en geiten. Steeds meer gewassen en dieren kwamen daarbij. Bepaalde, voor de mens gunstige, eigenschappen werden uitgeselecteerd; men gebruikte bijvoorbeeld de schapen die de meeste wol gaven om mee te fokken. Bij landbouwgewassen ging het net zo. Zo veranderden door menselijk toedoen planten en dieren in de loop van honderden jaren van uiterlijk. Recente ontwikkelingen op het gebied van gentechnologie maken het mogelijk dieren en gewassen nog verder aan de menselijke behoefte aan te passen. Domesticatie heeft geleid tot een kwalitatieve verbetering van het leven van de mens, maar ook tot epidemieën, vermindering van de biodiversiteit en andere bedreigingen van de natuur.

Archeologie
In de bodem onder onze voeten bevinden zich tal van sporen en objecten, die verraden dat hier al eeuwenlang mensen hebben gegeten, gedronken, gebeden, gevochten en gereisd. Bij opgravingen komen deze tevoorschijn. Bij het bouwrijp maken van het Wateringse Veld in Den Haag stuitten archeologen op sporen van Romeinse aanwezigheid. Vier Romeinse mijlpalen zijn de meest bijzondere voorwerpen die daar werden blootgelegd. Elders in de stad werden vondsten uit oude afvalputten tevoorschijn gehaald, die ons vertellen over de monniken die in het voormalige klooster bij de Kloosterkerk woonden, maar ook over de rijke 17e eeuw. Daar werden porseleinen borden, schalen, glazen en wijnflessen gevonden. Door de vondsten met informatie uit geschreven bronnen te combineren hebben we tot op zekere hoogte kunnen uitvinden wat door wie werd gebruikt.

Energie
Alle energie die we op aarde gebruiken, komt uiteindelijk van de zon. Aan het oppervlak van de zon is het zo'n 5000 graden, in de kern loopt de temperatuur op tot miljoenen graden. In deze helse omgeving schieten atoomkernen kriskras door elkaar en botsen onophoudelijk. Heel soms blijven ze aan elkaar plakken en ontstaat er kernfusie Het resultaat hiervan is zonnestraling. Het leven op aarde bestaat dankzij deze zonnestraling. Enkele honderden miljoenen jaren geleden dwarrelden plankton, dode zeedieren en planten naar de bodem van ondiepe kustwateren, waar ze verrotten in het zuurstofarme water. Zand en klei bedekten de dikke laag halfvergane resten en drukten ze in de loop van miljoenen jaren samen. Onder invloed van hoge druk en temperatuur ontstonden uit dit organische materiaal op den duur steenkool, olie en aardgas. Het is eigenlijk zon van vroeger In een poging miljoenen jaren van productietijd over te slaan, doen tegenwoordig ook biobrandstoffen opgeld, gewonnen uit speciale landbouwgewassen. Er zijn alternatieven: energie opgewekt uit wind of water, kernenergie…. En natuurlijk: zonne-energie.

Strijd
Schelden, ruzie, oorlog, het lijkt bij het leven te horen als slapen, eten en sex. Het is van alle volken, van alle culturen. In de loop der eeuwen, verspreid over de hele aarde, zijn velerlei wapens ontwikkeld, van speer tot atoombom. De wereld kent tal van brandhaarden. Strijd en oorlog komen voort uit angst om geen toegang te hebben tot de bronnen van bestaan, zoals voedsel, water of huisvesting. Uit machtshonger of geloofsovertuiging. Of uit idealisme: strijd voor gelijkheid of vrijheid. Strijd loont, meent de sterkste. Maar kent strijd wel winnaars? Elke strijd, hoe heilig ook, kent slachtoffers. Elke oorlog gaat gepaard met angst en verdriet. Het alternatief? Wie geen bommen wil gooien en geen bloed wil zien, strijdt met woorden, gaat onderhandelen, probeert afspraken te maken.

Religie
In het Museon in Den Haag is een hevige discussie gaande tussen leermeesters van verschillende religies en Barbie, de ongelovige. In een enorm Ei debatteren zij over hun geloof. De binnenwand van het Ei is bekleed met religieuze voorwerpen, zoals beelden van voorouders en goden. Elke leermeester die deelneemt aan de discussie is aanwezig als object en staat in de schijnwerper als hij aan het woord is. Bezoekers krijgen filmfragmenten te zien waarin gelovigen hun rituelen tonen en de woorden van hun leermeester illustreren of tegenspreken. Ze worden geconfronteerd met de verschillen en overeenkomsten tussen religies en kunnen hun eigen cultuur in een wereldwijde context plaatsen, terwijl ze nadenken over vragen als: wat is de zin van het leven, wie heeft dit alles bedacht en wat komt er na het leven op aarde?

De Scheppende Mens
De mens is een creatief wezen en daarmee verschillen wij van dieren. Mensen over de hele wereld geven uitdrukking aan hun gedachten- en gevoelswereld. Ze doen dat door middel van beeldende kunst, muziek en literatuur, maar ook op minder als verheven beschouwde manieren en zoals met eten en koken. Door kunst te maken, leren we niet alleen onze omgeving, maar ook onszelf en de ander kennen. Met kunst willen we schoonheid en esthetisch genot opwekken. Of roept kunst ook andere gevoelens op, bijvoorbeeld van angst en onbehagen? Kunst doet iets met ons, het raakt onze emoties en wij ervaren dit in positieve of negatieve zin.

De Grenspost
In dit deel van de tentoonstelling word je aan het denken gezet over actuele thema’s met grote invloed op de mens en zijn omgeving. Welk vak past het best bij jou? Tot welke wetenschappelijke vragen voel jij je het meest aangetrokken? Hoe denk jij over de toekomst van de mens? Kruip in de huid van een onderzoeker en denk na over de gevolgen van je onderzoek. Hoe ga jij om met dilemma’s? Welke beslissingen zou jij nemen? Wat zijn de gevolgen van die beslissingen? Sta je alleen met je mening of deel je die met andere bezoekers?