De keuze van Jonathan Safran Foer, Bernice Eisenstein en Ernst van Alphen

Jonathan Safran Foer, Bernice Eisenstein en Ernst van Alphen, drie bekende figuren uit de literaire wereld, hebben uit het werk Leven? of Theater? van kunstenares Charlotte Salomon (1917-1943) hun favoriete gouaches gekozen. Deze gaan vergezeld van hun persoonlijke motivatie. Deze bijdragen geven een nieuwe blik op het inmiddels beroemde werk van Salomon waarin ze haar dramatische levensverhaal verbeeldde.

Jonathan Safran Foer
Schrijver Jonathan Safran Foer, bekend van onder andere de roman Alles is verlicht en het pas verschenen Dieren eten, is tijdens een niet gepland bezoek aan het JHM ‘besmet’ en betoverd geraakt door Salomons werk. Sindsdien inspireert het hem in zijn eigen creativiteit. Voor de expositie koos hij de beelden waarnaar hij het vaakst terugkeert als voor hem niets de moeite van het opschrijven waard lijkt. Ze vormen geen thematisch of stilistisch verband, maar Safran Foer noemt het zijn tegengif tegen onverschilligheid.

Bernice Eisenstein
De Canadese schrijfster en beeldend kunstenaar Bernice Eisenstein heeft zich bij haar keuze laten leiden door haar ‘innerlijke gesprek’ met Charlotte Salomon. Haar werk maakte vooral indruk op Eisenstein vanwege de manier waarop Salomon een kunstzinnige expressie vond om haar herinneringen te verwerken. Het heeft Eisenstein geïnspireerd in haar eigen zoektocht naar het verleden, die resulteerde in haar boek Ik was een kind van Holocaust overlevers.

Ernst van Alphen
Ernst van Alphen, hoogleraar literatuurwetenschap aan de Universiteit Leiden, laat in zijn keuze de complexiteit van Leven? of Theater? zien. Op het eerste gezicht is de geschilderde (auto)biografie voornamelijk interessant vanuit historisch en kunsthistorisch perspectief. Maar Van Alphen toont daarbij hoe mannelijke scheppingskracht en de worsteling van Salomon om ook als vrouw creatief te kunnen zijn, als rode draad door het werk loopt.

Salomon
Charlotte Salomon groeide op in Berlijn. Op twintigjarige leeftijd ontvluchtte ze Duitsland, vlak na de Kristallnacht op 9 november 1938. Ze ging bij haar grootouders in Zuid-Frankrijk wonen, die nazi-Duitsland al eerder hadden verlaten. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog pleegde haar oma in 1940 zelfmoord.  Toen pas hoorde Salomon dat ook haar moeder in 1926 zelfmoord had gepleegd. Deze dramatische gebeurtenissen verwerkte Salomon door te gaan schilderen. Zo ontstond haar levenswerk Leven? of Theater?.