De mythe, de werkelijkheid, zijn reis, zijn erfenis

Geen koning uit de oudheid spreekt zo tot de verbeelding als Alexander de Grote (356  – 323 v. Chr.). En geen koning is zo vaak als voorbeeld gebruikt en afgebeeld. De tentoonstelling omvat meer dan 350 topstukken, waaronder de beroemde Gonzaga-camee, uit het Staatsmuseum de Hermitage St.- Petersburg. Het is de eerste keer in Nederland dat een tentoonstelling  wordt gewijd aan Alexander de Grote, zijn reis naar het Oosten en de invloed van het hellenisme. De expositie beslaat een periode van bijna 2500 jaar. In de Hermitage Amsterdam komt de ‘onsterfelijke’ Alexander voor zes maanden tot leven. 
 
Alexander
Alexander werd in 356 voor Chr. geboren als zoon van koning Philippos van Macedonië. In zijn jeugd kreeg hij les van Aristoteles, die grote invloed op hem uitoefende. Op twintigjarige leeftijd volgde Alexander zijn vermoorde vader op. Twee jaar later startte hij de grote veldtocht die hem zo beroemd maakte. Door zijn veroveringen kwam hij in contact met veel landen en culturen: Syrië, Egypte, Perzië, Bactrië, en India . Overal stichtte hij nieuwe steden die hij vaak Alexandrië noemde. De plaatselijke architectuur, kunst, taal en levenswijze gingen na zijn komst Griekse sporen vertonen, een proces dat bekend werd onder de naam hellenisme. De Griekse invloedsfeer was enorm: van Klein-Azië tot India, van Egypte tot Mongolië. Alexanders eigen naam en faam bleven bestaan, tot op de dag van vandaag. De tentoonstelling in de Hermitage Amsterdam geeft een beeld van Alexander zelf en van de grote culturele en artistieke veranderingen die volgden op zijn veroveringen.

Mythe
De tentoonstelling begint met de mythe van Alexander. Voorstellingen op zeventiende-, achttiende- en negentiende-eeuwse schilderijen, wandtapijten en toegepaste kunst tonen zijn heldendaden en overwinningen. Imposante voorbeelden zijn werken van Pietro Antonio Rotari (Alexander de Grote en Roxane) en Sebastiano Ricci (Apelles schildert Kampaspe), en een wandtapijt met Alexander de Grote en het gezin van Darius. 
 
Werkelijkheid
Daarna gaat het over Alexanders werkelijkheid, zijn geboorteland Macedonië, zijn leraren, zijn helden Achilles en Herakles, en zijn idealen. Belangrijkste onderdeel van deze werkelijkheid is zijn reis, de grote veldtocht naar het Oosten: een ongeëvenaarde veroveringscampagne van meer dan tien jaar met een krijgsmacht van ongeveer 50.000 man. Objecten uit Egypte en Perzië, van de nomaden en de Babyloniërs verhalen over de rijke culturen die hij tegenkwam. De bezoeker kan de route van de spraakmakende tocht volgen op interactieve kaarten en computers. Dit deel van de tentoonstelling brengt ook de Griekse invloed op die andere culturen in beeld. Terracotta beeldjes met mannen, vrouwen, goden, saters, musici, Erosbeeldjes en stenen architectuurfragmenten getuigen van de artistieke rijkdom die de hellenistische gebieden van de vierde eeuw vóór tot de eerste eeuwen na Christus kenmerkte. De Grieken hadden behalve voor vrolijkheid en speelsheid ook belangstelling voor het ongewone, zoals invalide of mismaakte mensen.

Erfenis
Zijn erfenis komt als laatste aan bod. Vierde-eeuwse reliëfs uit Palmyra geven blijk van de standvastigheid van Griekse tradities buiten Griekenland, net als papyri met teksten in Grieks schrift die nog in de negende eeuw werden gemaakt. In de vijftiende en zestiende eeuw speelt Alexander als Iskander een rol van betekenis in de Perzische literatuur. Op verfijnde miniaturen herkennen we hem.

Actueel
Maar Alexander de Grote is ook nu nog actueel. Zeer recentelijk (2004) kon een internationaal publiek met hem kennismaken, dankzij Oliver Stone die zijn leven verfilmde. Alexander is een fenomeen. Hij is onsterfelijk. En dat wordt nu onderstreept in de tentoonstelling in de Hermitage Amsterdam.

Erwin Olaf
Erwin Olaf is gevraagd fotografische interpretaties van Alexander te maken. Hij doet dat in een fotoserie en een korte film. Door objecten uit de tentoonstelling te verweven met foto’s van een echt model is Olaf erin geslaagd de karaktertrekken en de schoonheid van Alexander onmiskenbaar tot uiting te brengen.